Körler Ülkesi

Palachniuk okuyan biri, bir müddet sonra “yer altı edebiyatı” ile ilgili başka bir isim hatırlayamaz hale gelebilir, bu normaldir.

Tiksindirici derecede nihilist, sinik bir algılayışın, yeşil salyalı dünyasını belki de en çarpıcı tasvir eden odur.

Yer altı edebiyatının bana göre en belirgin özelliği, kişisel yetmezliklerin ve komplekslerin kökenini kapitalizme bağlama takıntısıdır. “Kapitalist bir dünyada”, yabancılaşmış bireyler, aslında neyi niçin yaptıklarını bilmezler. Meselenin ana fikri indirgemeci bir yaklaşıma göre, budur.

Sanki hazır yiyicilik, tembellik, bedavacılık gibi şeyler, kapitalist sömürü dünyasının önümüze yığdığı alışveriş sepetlerinin sonucudur.

“Körler Ülkesi” bu açıdan romanlarının telifleri ile kendilerine  tekneler alan  anglosakson yazarların ucuz kapitalizm  sövgülerinden bir adım öteye gidemiyor. Çevrelerinde, her an her şeyi bulabilen insanların mutsuz olmak için nasıl bu kadar uğraştıklarını görerek gülmek işten bile değil.

Körler ülkesi  Amerikan toplumsal eleştirisi üzerinden kapitalizme ver yansın eden ideolojisi sığ, karamsarlığı zirvede bir roman. Öyle bir tezatı içinde taşıyor ki, yazar bir yandan bütün aptallıkları, üretimi mümkün kılabilecek tek sisteme, kapitalizme bağlarken, diğer yandan, kapitalizm sövgülerinin  birikintisi bir tomar sayfadan yüzbinlerce dolar kazandığını görmezden geliyor.

Bütün bu zayıflığına rağmen “Körler Ülkesi” derin psikolojik tahlilleri,  keskin karakterleri ile  irkiltici bir psikanalitik bir  teşrih metni… Kapitalizme söverek  vicdanını rahatlatan yazarın sapına kadar Amerikancılık yaptığı ve bütün nükte dünyasının, alaycı bir dışlayıcıkla Teksas  nobranlığına büründüğü, yaldır yaldır bir Amerikan destanı.

Öte yandan sinematik bir kurgu içerdiği inkâr edilemez. Sanırım bütün Amerikalı yazarlar  bir yerde, mürekkepli refah kaynaklarının yerine, sinemanın para petrolü rezervlerinin hızlı sarhoş ediciliğine kendilerini ayarlıyorlar. Sonuçta kapitalizme sövmenin de para edebildiği bir memlekette, kendi beyinlerini kullanmak yerine, çevrelerine yaranmaya çalışan  karaktersiz insanların  zaflarının suçunu, gerçek arabalar, gerçek ilaçlar, gerçek “hayatlar” üreten sayısız kahramanın üstüne atıveriyorsun, oluyor, bitiyor…

“Körler Ülkesi’nin" sanırım tek anlamlı eleştirisi ideolojik olarak yapılabilir. Çünkü her ne kadar kendisi çarpıcı bir sona doğru okuyucuyu ağır ağır ve yükselen bir panik havasıyla sürüklediği izlenimini yaratmaya çalışıyorsa da   Jess WALTER bir noktada artık özgeci, toplum tapınıcısı bir sığ kolektivist vaazdan başka bir şey yazamaz hale geliyor.

“Başka bir dünya…”  söyleminin fikrî temeli bu.  İnsanların kendi elleriyle ve fiirleriyle yarattıkları gerçeği “ötekinin” hatırına inkâr etmelerini öğütleyerek sözüm ona gerçekliğin masumiyet dünyasına, cennete gidileceğini vaaz ediyor. Son zamanlarda içinde bir hikmet olduğu sanılan “piyasa sosyalizmi” vs saçmalıklarının tipik bir sonucu “Körler Ülkesi”… Üreticilerin sürekli üretmesini, ama asla kazanmamasını, tüketicilerin alabildiğine tüketip  üreticileri ne pahasına olursa olsun yok etmesini savunmanın ahlâk olduğunu sanan sosyalist bir garabet fiyaskosu…

Kitabın arka kapağında spotlanmış “başka bir dünya”  saçmalığı, kitap boyunca aradığınız  ve aslında yazar tarafından romanın bir köşesine  toplu iğneyle zorla iliştirilmiş bir  sığ popüler kuantum naniğinden başka bir şey değil.

Gene de Amerikan öykü geleneğinin  mirası olan “anlatılmaya değer şeyler” olduğu kanaatini okuyucuda uyandıran, nispeten  nitelikli diyebileceğimiz bir çok satan…